Τετάρτη, 29 Απριλίου 2015

Η ταινία

 Κλείσιμο συνάντησης : (10’)
    Η ταινία: 
Ας καθίσουμε όλοι στον κύκλο, πιάνοντας τα χέρια των διπλανών μας. 

Κλείστε τα μάτια σας και θυμηθείτε πως ήσασταν και πως νιώσατε σήμερα. 

Ξαναδείτε με τη φαντασία σας τη πορεία της συνάντησης μας από την αρχή έως το τέλος σαν ταινία. 

Όταν τελειώσετε, αφήστε την αυλαία να πέσει και ανοίξτε τα μάτια σας.

Ποιος θα ήθελε να μας πει πως νιώθει;

Τα χειροκροτήματα

     
* Η άσκηση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε ως εισαγωγική είτε ως κλείσιμο της συνάντησης
Η άσκηση αυτή μπορεί να βοηθήσει και στο να δούμε πιο παιδί είναι το λιγότερο αγαπητό στη τάξη – το παιδί θα μείνει τελευταίο είναι αυτό που ουσιαστικά δεν το έχει διαλέξει κανείς από τους συμμαθητές του 




 Χειροκροτήματα: Ποιος μπορεί να φανταστεί πως αισθάνεται ένας ηθοποιός ή τραγουδιστής  όταν τον χειροκροτούν; 
Ίσως να μην το ακούει μόνο αλλά και να το αισθάνεται, να το νιώθει. Σωστά;;

Είμαστε μια πολύ καλή ομάδα και ο κάθε ένας αξίζει σήμερα ένα χειροκρότημα. 

Ας ξεκινήσουμε. Ο πρώτος που θα ξεκινήσει , θα επιλέξει ένα παιδί από τον κύκλο, θα πάει μπροστά του και θα τον χειροκροτήσει. Μαζί μετά θα επιλέξουν ένα άλλο παιδί κ.ο.κ. μέχρι να τους χειροκροτήσουμε όλους.

Ο Βασιλιάς

   


* Ένα ευχάριστο παιχνίδι για να μπουν τα παιδιά στη θέση του "άλλου", βιώνοντας το ρόλο του "δυνατού" και του "αδύναμου". '
Παιχνίδι επικοινωνίας, αυτογνωσίας και δυναμικής της ομάδας

Ο Βασιλιάς (35') Ποιος από εσάς, θα ήθελε κάποια στιγμή στη ζωή του να γίνει βασιλιάς; Ποια είναι τα οφέλη που έχει ένας βασιλιάς; ………..
Ξέρετε ότι υπάρχουν καλοί και κακοί βασιλιάδες και ότι ο κακός βασιλιάς είναι πολύ διαφορετικός από τον καλό;  
Τι κάνει λοιπόν ένας καλός βασιλιάς ;
Ας χωριστούμε σε ομάδες (Αυτό μπορεί να γίνει βάζοντας τα παιδιά να κλείσουν τα μάτια τους και κολλώντας  στο μέτωπο τους τυχαία, χρωματιστά χαρτάκια. Τα παιδιά με το ίδιο χρώμα χαρτάκια θα είναι στην ίδια ομάδα - Βοηθήστε τα βρουν την ομάδα τους χωρίς να ξέρουν τι χρώμα έχουν τα ίδια,μέσα από συνεργασία με τους συμμαθητές τους  
Αν ο αριθμός των παιδιών είναι μικρός ο χωρισμός τους σε ομάδες μπορεί να μην είναι αναγκαίος).

-> Προτείνω να παίξουμε ένα παιχνίδι, στο οποίο μπορείτε να είστε βασιλιάδες. Όχι όμως για πάντα. Μόνο για 5 λεπτά. Τα υπόλοιπα παιδιά, θα γίνουν οι υπηρέτες και θα κάνουν ότι τους λέει ο Βασιλιάς. Φυσικά, ο βασιλιάς δεν έχει το δικαίωμα να δώσει διαταγές οι οποίες θα προσβάλουν τα άλλα παιδιά.
Ποιος θέλει να γίνει ο πρώτος βασιλιάς; Κάθε παιδί θα έχει την ευκαιρία να γίνει βασιλιάς.


Ερωτήσεις για το τέλος :  
Πως ένιωσες όταν ήσουν βασιλιάς;
Τι σου άρεσε πιο πολύ;
      Ήταν εύκολο να δώσεις εντολές στους άλλους;
 Τι ένιωσες όταν ήσουν υπηρέτης;
  Ήταν εύκολο να κάνεις ότι σου ζήτησε ο βασιλιάς;

Πες το με μια κίνηση

Μια πολύ απλή και διασκεδαστική διαδικασία προκειμένου να γνωριστούν τα μέλη της ομάδας είτε μεταξύ τους - είτε αν ήδη γνωρίζονται (π.χ. στα πλαίσια της τάξης) να γνωριστούν με τον εμψυχωτή της ομάδας ή ακόμα και τον/την δάσκαλο/α τους την πρώτη μέρα!! 

* Γνωριμία
* Ενεργοποίηση
* Μη λεκτική επικοινωνία


 Συστάσεις: (40') 
"Ελάτε όλοι μαζί στο κύκλο. Προτείνω να συστηθούμε με ένα τρόπο πολύ διαφορετικό και περίεργο. 
Κάποιος θα μπει στο κέντρο του κύκλου και θα πει το όνομα του συνοδεύοντας το με όποια κίνηση θέλει, αυθόρμητα, χωρίς να τη σκεφτεί
Όλοι οι άλλοι, προσέχουμε την κίνηση και τον τρόπο που λέει το όνομα του και προσπαθούμε να το επαναλάβουμε όσο το δυνατό με τη μεγαλύτερη ακρίβεια.
Αυτός που είναι στο κέντρο παρατηρεί το καθρέφτισμα του εαυτού του στους άλλους και στη συνέχεια επιστρέφει στο κύκλο προτείνοντας σε κάποιον άλλο να μπει στο κύκλο. Θα συνεχίσουμε έτσι μέχρι να μπουν όλοι στο κύκλο.

* Ελάτε τώρα να συζητήσουμε αυτό που νιώσαμε.
Τι σημαίνει για εσένα να είσαι στο κέντρο της προσοχής;
Πως ένιωσες βλέποντας τους άλλους να σε μιμούνται;
Τι άλλο είδατε, σκεφτήκατε, ανακαλύψατε; "

*** Πιθανό στην αρχή τα παιδιά να είναι διστακτικά. Διευκολύνει εάν ο εμψυχωτής μπει στο κύκλο πρώτος και κάνει τη κίνηση του με υπερβολικό τρόπο και χιούμορ.



Πηγή: 205 βιωματικές ασκήσεις για εμψύχωση ομάδων. Αρχοντάκη - Φιλίππου

Παιχνίδι αυτό - αντίληψης

Το παιχνίδι είναι πραγματικά πολύ απλό και ονομάζεται “Αν ήμουν… τι θα ήμουν;”.
Διαλέγετε κάποιες από τις πιο κάτω ερωτήσεις και δημιουργείτε ένα "φύλλο εργασίας". Ζητάτε από τα παιδιά να σκεφτούν τι θα ήταν αν δεν ήταν ο εαυτός τους. 
Μαζεύετε τις απαντήσεις σε ένα κουτί και στη συνέχεια διαβάζετε τις απαντήσεις και συζητάτε με τα παιδιά σχετικά με αυτές.
Μπορείτε επίσης να τα ρωτήσετε ποιος πιστεύουν ότι έδωσε την κάθε απάντηση και γιατί. 



-Αν ήμουν χρώμα, ποιο χρώμα θα ήμουν;

-Αν ήμουν καιρικό φαινόμενο, ποιο θα ήμουν;

-Αν ήμουν ζώο, ποιο ζώο θα ήμουν;

-Αν ήμουν πόλη, ποια πόλη θα ήμουν;

-Αν ήμουν χώρα, ποια χώρα θα ήμουν;

·Αν ήμουν άθλημα, ποιο άθλημα θα ήμουν;

·Αν ήμουν τραγούδι, ποιο τραγούδι θα ήμουν;

·Αν ήμουν φυτό, ποιο φυτό θα ήμουν;

·Αν ήμουν παραμύθι, ποιο παραμύθι θα ήμουν;

·Αν ήμουν ήρωας, ποιος ήρωας θα ήμουν;

-Αν ήμουν ταινία, ποια ταινία θα ήμουν;

-Αν ήμουν σχολικό μάθημα, ποιο θα ήμουν;

-Αν ήμουν επάγγελμα, ποιο επάγγελμα θα ήμουν;

·Αν ήμουν γλυκό, ποιο θα προτιμούσα να είμαι;



Ερμηνεύοντας τα σχέδια των παιδιών

Απόσπασμα από το βιβλίο: Κρότι, Ε. & Μάνι, Α. (2003). Πώς να ερμηνεύουμε τα παιδικά σχέδια – Η κρυφή γλώσσα των παιδιών. Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Προσπαθήστε να ζητήσετε από το παιδί να σχεδιάσει ένα ζώο. Η επιλογή του μπορεί να φανερώσει ορισμένες πτυχές του χαρακτήρα του ή κάποιες ενδόμυχες επιθυμίες του.

ΓΑΤΑ
Το παιδί που σχεδιάζει την γάτα διακρίνεται για την ευγένεια και συνάμα την πονηριά του. Ευγενικό και πανούργο αγαπά την ήσυχη ζωή και η επιθετικότητα του εκφράζεται σιωπηλά. Πρέπει όμως να προσέξουμε να μην το ερεθίσουμε γιατί τότε είναι ικανό να μας δείξει τα νύχια του. Προσφέρει ευχάριστη συντροφιά και είναι συνήθως ιδιαίτερα επιθυμητό από τους συνομηλίκους του γιατί εμπνέει εμπιστοσύνη. Διαθέτει διανοητική περιέργεια, ζωντάνια και λεκτική ετοιμότητα που του επιτρέπουν να καταλαμβάνει θέσεις «δημοκρατικού αρχηγού».

ΣΚΥΛΟΣ
Όποιο παιδί επιλέγει να σχεδιάσει το σκύλο φανερώνει χαρακτήρα καλοσυνάτο, ειλικρινή, συναισθηματικά εξαρτημένο απ’ αυτόν που βρίσκεται διπλά του. Η γενναιοδωρία του βασίζεται ακριβώς στην ανάγκη του να έχει γύρω του πολλούς φίλους για να μπορεί να παίξει και να διασκεδάσει. Είναι, όπως συνηθίζεται να λέγεται, παιδί «που του αρέσουν οι γιορτές». Αν δεν καταφέρει να κερδίσει την συμπάθεια των συντρόφων του λυπάται και θλίβεται περνώντας στιγμές πραγματικής μελαγχολίας. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των παιδιών είναι η ικανότητα τους «να έχουν μύτη» και κατά συνέπεια να κατανοούν τους ανθρώπους στη στιγμή.

ΦΙΔΙ
Η απεικόνιση του φιδιού αποτελεί σπάνια επιλογή στα ελεύθερα σχέδια των παιδιών. Το φίδι είναι σύμβολο σεξουαλικότητας και θεωρείται μαγικό ζώο λόγω της ιδιότητας του να αλλάζει δέρμα, ανανεώνοντας με αυτόν τον τρόπο την όψη του. Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί ένα τέτοιο σύμβολο κάνει την εμφάνιση του κατά την παιδική ηλικία: όπως το φίδι έτσι και το παιδί μεγαλώνοντας αλλάζει όψη και μεταβάλλεται εξωτερικά και εσωτερικά. Όσον αφορά στην ιδιοσυστασία του, το παιδί που σχεδιάζει φίδια σκέπτεται καλά πριν από κάθε ενέργεια του και χαρακτηρίζεται από επιφυλακτικότητα. Εκδηλώνει με δυσκολία τα συναισθήματα του, έχει δυνατή μνήμη και μίλα λίγο γιατί πριν εκφραστεί σκέπτεται και περιεργάζεται αυτόν που έχει απέναντι του. Συνήθως είναι προικισμένο με αίσθημα ευθύνης και ισχυρό χαρακτήρα, που του επιτρέπουν να ξεπερνά με επιτυχία τα όποια εμπόδια.

ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ
Το κύριο χαρακτηριστικό του παιδιού που σχεδιάζει άγρια ζώα είναι η επιθετικότητα, την όποια χρησιμοποιεί κυρίως για να ξεπερνά τα εμπόδια. Το παιδί αυτό υιοθετεί εύκολα αρχηγικές στάσεις, που θα του χρησιμεύσουν για να παρασύρει με επιτυχία τους άλλους. Παρορμητικό, ζωηρό και περήφανο αναζητά συνεχώς αυτονομία και δύσκολα αποδέχεται τον ρόλο του απλού στρατιώτη, ενώ μπορεί να γίνει αντιδραστικό και ακατάδεχτο. Στην πραγματικότητα, εκφράζει ότι στην ζωή του υπάρχει ένα πρόσωπο υπερβολικά απαιτητικό ή κάποιος που το παιδί το ίδιο φοβάται.

ΜΑΪΜΟΥΔΕΣ
Η απεικόνιση μαϊμούδων φανερώνει ένα παιδί που διακρίνεται για την αθώα και ταυτόχρονα πολυμήχανη εξυπνάδα του. Ακόμη και ως ενήλικας, το παιδί αυτό θα έχει πάντα κάτι αθώο και θα εμφανίζει σπάνιες δεξιότητες. Το ίδιο το παιδί θα εκπλήσσεται από τις επιτυχίες του, αλλά αυτή η έκπληξη του οφείλεται κατά βάθος στον αισιόδοξο χαρακτήρα του, στο υψηλό επίπεδο αυτοεκτίμησης και στη διαίσθηση του. Το παιδί που σχεδιάζει μαϊμουδίτσες έχει συνήθως πολλά ενδιαφέροντα. Πράγματι, η προσαρμοστικότητα του του επιτρέπει να αφιερωθεί σε διαφορετικά επαγγέλματα αρκεί να μην έχουν τίποτα στατικό ή επαναλαμβανόμενο.

ΑΛΟΓΟ
Το άλογο αποτελεί σύμβολο έντονης ζωτικότητας και πρόωρης ωρίμανσης, ακόμη και σεξουαλικής. Το παιδί που του αρέσει να σχεδιάζει άλογα δείχνει ασυνήθιστη αντοχή, ζωτικότητα που συνεπαίρνει, ευθυμία και ανεμελιά. Του αρέσει να αλωνίζει σε μεγάλους χώρους γι’ αυτό προτιμά να βρίσκεται όσο το δυνατόν περισσότερο στο ύπαιθρο. Έχει ανάγκη από ελευθερία και δεν υποφέρει «τα χαλινάρια» που το εμποδίζουν να καλπάσει προς την ελευθερία και την ζωή. Αν είναι υποχρεωμένο να ζει σε περιβάλλον περιορισμένου πνευματικού επιπέδου θα αισθανθεί χαλιναγωγημένο και η διάθεση του θα χαλάσει. Καλός ομιλητής και αποφασιστικός στις επιλογές του θα γίνει εύκολα επιτυχημένος επιχειρηματίας.

ΔΡΑΚΟΣ
Ο δράκος αποτελεί σύμβολο δύναμης. Το παιδί που τον σχεδιάζει χαρακτηρίζεται από ισχυρή θέληση, αντιμετωπίζει τις υποχρεώσεις του με σοβαρότητα και επιδεικνύει θάρρος ακόμη και στην επίλυση των πιο περίπλοκων καταστάσεων. Χαρακτηρίζεται εν γένει από ιδιαίτερη πνευματική ζωντάνια που του προσδίδει αξιοσημείωτη διαίσθηση. Ανοιχτό, κοινωνικό και σχετικά υπερβολικό στις εκδηλώσεις του, ξεπερνά με αισιοδοξία τις δυσκολίες που συναντά. Έχει όμως ανάγκη από πολλά ενδιαφέροντα, ώστε να μπορεί να αναπτύσσει όλο και περισσότερο τα εσωτερικά του χαρίσματα. Οι περιορισμένοι χώροι θα μπορούσαν να τον κάνουν επιθετικό και να υποχρεώσουν να «πετάξει φωτιά» εναντίον όποιου βρίσκεται γύρω του.

ΨΑΡΙΑ
Το ψάρι αποτελεί φαλλικό σύμβολο, αλλά είναι επίσης σημάδι χαράς και ευθυμίας. Τα παιδιά που απεικονίζουν ψάρια έχουν εύθυμο, ήρεμο και αρκετά ευφάνταστο χαρακτήρα. Πρέπει να βοηθηθούν για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοκυριαρχία προκειμένου να μη γίνονται εύκολη λεία των πιο πονηρών και έμπειρων παιδιών.

ΠΟΥΛΑΚΙΑ
Τα πουλάκια αποτελούν εκδήλωση της φυσιολογικής ανάγκης του παιδιού να αισθανθεί χάδια και φροντίδα, παράλληλα όμως εκφράζουν και τη διάθεση του να αναζητήσει έξω από το οικογενειακό περιβάλλον το χώρο στον οποίο θα μπορέσει να κινηθεί και να βρει μια τρυφερή επαφή στη φιλία.


Δευτέρα, 27 Απριλίου 2015

Παιχνίδια που μπορούμε να παίξουμε για την εκμάθηση κανόνων συμπεριφοράς

Με κανόνες ή χωρίς κανόνες;

Παίζοντας ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, μπορούμε να διδάξουμε στο παιδί τη σημασία των κανόνων.  Ξεκινάμε ένα οποιοδήποτε παιχνίδι σύμφωνα με τους κανόνες του.  Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, και χωρίς να πούμε τίποτα, αλλάζουμε τους κανόνες.  Για παράδειγμα, ενώ έχω παίξει και είναι η σειρά του παιδιού, παίρνω πάλι το ζάρι, ρίχνω και προχωρώ όσα τετράγωνα θέλω, ανεξάρτητα από το τι λέει το ζάρι.  Δεν λέμε τίποτα στο παιδί, αλλά περιμένουμε την αντίδρασή του.  Σίγουρα θα ξαφνιαστεί και μπορεί να θυμώσει γιατί «κλέβουμε».  Αυτή είναι μια καλή ευκαιρία να εξηγήσουμε ότι οι κανόνες μας καθοδηγούν, βοηθούν να υπάρχει τάξη και δεν κάνει ο καθένας ότι θέλει, γιατί τότε η ζωή μας αναστατώνεται, όπως αναστατώθηκε το παιχνίδι μας.  Ακόμα και στο παιχνίδι, υπάρχουν κανόνες που δεν μας αρέσουν αλλά πρέπει να τους ακολουθήσουμε για να μπορούμε να παίξουμε και να περάσουμε ωραία. Όταν θέλουμε να αλλάξουμε τους κανόνες, συζητάμε και βλέπουμε τι μπορούμε να αλλάξουμε και τι όχι.  Το παιχνίδι συνεχίζεται μετά κανονικά.
                  Για να δώσουμε στο παιδί την ευκαιρία να φτιάξει δικούς του κανόνες, μπορούμε να ξαναπαίξουμε το παιχνίδι, αλλά αυτή τη φορά με άλλους κανόνες, που θα τους έχει φτιάξει το παιδί.  Σ’ αυτή την περίπτωση, τους αποδεχόμαστε αλλά εκφράζουμε τυχόν δυσαρέσκεια όταν αυτοί οι κανόνες είναι άδικοι (είναι σχεδόν σίγουρο ότι το παιδί θα φτιάξει κανόνες που θα το βοηθούν να κερδίσει).  Μπορούμε να συζητήσουμε αν κι άλλοι θα ήθελαν να παίξουν με αυτούς του κανόνες, αν θα έπρεπε να τους διορθώσουμε λίγο πώς και γιατί, κτλ.   Το παιδί θα καταλάβει ότι μπορεί να συμμετέχει στους κανόνες, αλλά θα πρέπει να κοιτά το γενικό καλό και όχι μόνο της προσωπική του ευχαρίστηση

Πάνω ή κάτω; Από μένα εξαρτάται!

Ο πρωταρχικός στόχος είναι να μάθουν τα παιδιά ότι μπορούν να έχουν τον έλεγχο της συμπεριφοράς και της συνέπειας και ότι έχουν τη δυνατότητα επιλογής και αλλαγής της συμπεριφοράς.
Το «Φιδάκι» είναι ένα αγαπημένο παιχνίδι των παιδιών και μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί για να διδάξουμε στα παιδιά τη σημασία του να σκέφτονται πριν ενεργήσουν, να αναγνωρίσουμε προβληματικές σκέψεις ή συμπεριφορές να υπογραμμίσουμε την ικανότητα της λήψης αποφάσεων και να μάθουν να χαίρονται με τις επιτυχίες.
Υλικά
Επιτραπέζιο παιχνίδι «Φιδάκι»
Περιγραφή
Το παιχνίδι παίζεται σύμφωνα με τους κανόνες του.  Κάθε φορά όμως που το πιόνι των παικτών φτάνει σε μία σκάλα, τότε ο συγκεκριμένος παίκτης πρέπει να αναφέρει κάτι που έκανε και οδήγησε σε επιβράβευση ή τον έκανε να αισθανθεί υπερήφανος.   Μετά αναβαίνει τη σκάλα.  Αντίθετα, αν το πιόνι βρεθεί σε φιδάκι, τότε πρέπει να αναφέρει ένα περιστατικό στο οποίο συμπεριφέρθηκε χωρίς να σκεφτεί, ήταν απρόσεχτος και τελικά οδήγησε σε απογοήτευση και αφαίρεση της επιβράβευσης.
Κάθε φορά που ο ενήλικας «πέφτει» σε σκάλα ή φιδάκι, είναι σημαντικό να χτίζει πάνω στο παράδειγμα του παιδιού για να τονίσει σημαντικά σημεία και να γίνει πρότυπο συμπεριφορών όπως τη σκέψη πριν την πράξη και την καλύτερη διαχείριση παρόμοιων καταστάσεων στο μέλλον.
Παράδειγμα
Παίζουμε με το Γιώργο το συγκεκριμένο παιχνίδι.  Ο Γιώργος (το όνομα έχει αλλαχτεί) είναι επιθετικός όταν θυμώνει και χτυπά τα παιδιά στο σχολείο.  Θεωρεί όμως τις τιμωρίες της δασκάλας του άδικες, γιατί, όπως λέει ο ίδιος, «αυτή είναι στριμμένη».  Στην αρχή ο Γιώργος δυσκολευόταν να βρει γεγονότα και ιστορίες, κι επειδή εγώ γνώριζα το ιστορικό, τον βοηθούσα να σκεφτεί κάτι να πει λέγοντας: «θυμάσαι τότε που…. θέλεις να μου πεις γι αυτό;».  Του ήταν πολύ δύσκολο να κάνει τη σύνδεση, αλλά προς το τέλος άρχισε να μπαίνει στο νόημα του παιχνιδιού.  
Τη δεύτερη φορά που παίξαμε έπεσα πρώτη πάνω σε σκάλα.  Ανέφερα μια ιστορία όταν ήμουν μικρή που η συμμαθήτριά μου μού πήρε τη γόμα κι εγώ θύμωσα πάρα πολύ. Σκέφτηκα να τη σπρώξω αλλά τελικά αποφάσισα να ζητήσω τη βοήθεια της δασκάλας. Πήρα πίσω τη γόμα μου και αισθανόμουν υπέροχα γιατί κατάφερα να συγκρατήσω τα νεύρα μου. Αυτή η ιστορία δεν ήταν αληθινή, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτό δεν είχε σημασία. Αυτό που είχε σημασία ήταν ότι ο Γιώργος πριν δύο μέρες είχε χτυπήσει έναν συμμαθητή του γιατί του άνοιξε την κασετίνα και του πήρε ένα μολύβι.  Η δασκάλα έβαλε το Γιώργο να καθίσει μόνος του κι εκείνος αποφάσισε να μιλήσει άσχημα και στη δασκάλα.  Δίνοντας ένα παρόμοιο παράδειγμα με άλλη κατάληξη, και φυσικά ανεβαίνοντας τη σκάλα, ο Γιώργος άρχισε να συνειδητοποιεί ότι όταν σκέφτεται μόνο να κερδίζει μπορεί. 
Όσο πιο συχνά παίζαμε το παιχνίδι, τόσο ο Γιώργος μπορούσε να σκεφτεί μόνος του περιστατικά, κι επειδή ήθελε να κερδίζει στο παιχνίδι, προσπαθούσε τις μέρες πριν τη συνεδρία μας, να συμπεριφέρεται σωστά και να σκέφτεται πριν ενεργήσει, ώστε να ανεβαίνει πιο γρήγορα τις σκάλες από μένα.

Τα Μπαλόνια του Θυμού



Έχει παρατηρηθεί ότι είναι πολύ δύσκολο να βοηθήσουμε τα παιδιά να κατανοήσουν τι είναι ο θυμός και τι συμβαίνει όταν αυτός δεν εκτονώνεται σωστά.  Αυτός κυρίως συμβαίνει γιατί τα παιδιά δεν μπορούν να δουν το θυμό. Μπορούν να πουν τι τους θυμώνει, αλλά εξακολουθούν να μην τον κατανοούν.  Ορίζουν το θυμό ως την επιθετική συμπεριφορά που χρησιμοποιούν για να τον εκφράσουν.  Προκειμένου να οπτικοποιήσουμε το θυμό παίζουμε με τα Μπαλόνια του Θυμού.
Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν ότι μπορούν να θυμώνουν αλλά δεν μπορούν να γίνονται επιθετικά.  Με τα μπαλόνια τα παιδιά βλέπουν τι συμβαίνει όταν κρατάμε το θυμό μέσα μας και δεν τον εκτονώνουμε σωστά. Το συναίσθημα το θυμού είναι απόλυτα αποδεκτό και φυσιολογικό, τα παιδιά όμως πρέπει να διδαχτούν τη σωστή έκφρασή του.
Υλικά
Μπαλόνια
Περιγραφή
1.       Φουσκώνουμε ή δίνουμε στο παιδί να φουσκώσει ένα μπαλόνι και το δένουμε.
  Εξηγούμε ότι το μπαλόνι αντιπροσωπεύει το σώα μας και ο αέρας είναι ο θυμός.  Ρωτάμε το παιδί (αφού το μπαλόνι έχει δεθεί), «μπορεί ο αέρας να βγει έξω από το μπαλόνι;».  Του ζητάμε να μας πει τι πιστεύει ότι θα γίνει αν ο θυμός (αέρας) έμενε μέσα του, όπως ο αέρας στο μπαλόνι.  Ρωτάμε πώς θα μπορούσε το παιδί να σκεφτεί καθαρά αν το μπαλόνι είναι το μυαλό του και ο θυμός (αέρας) έπιανε όλο το χώρο.
2.       Μετά ζητάμε από το παιδί να σκάσει το μπαλόνι.
Ρωτήστε το αν νομίζει ότι αυτός είναι ασφαλής τρόπος να βγάλει το θυμό του ή όχι και γιατί.  Αν το παιδί φοβάται όταν σκάει ένα μπαλόνι, προετοιμάστε το ότι θα κάνει θόρυβο και χρησιμοποιήστε αυτό το φόβο για να του δείξετε ότι και οι άλλοι φοβούνται όταν το παιδί γίνεται επιθετικό.  Εξηγήστε στο παιδί ότι αν το μπαλόνι ήταν άνθρωπος, το σκάσιμο του μπαλονιού θα ήταν μια επιθετική πράξη, όπως να χτυπήσουμε κάποιον ή να σπάσουμε κάτι. Ρωτήστε αν είναι καλό να εκφράζουμε το θυμό μας με αυτό τον τρόπο.
3.       Μετά φουσκώστε άλλο ένα μπαλόνι αλλά μην το δέσετε.  Κρατήστε το από την άκρη ώστε να μη φύγει ο αέρας.  Του εξηγούμε πάλι ότι το μπαλόνι είναι το σώμα και ο αέρας ο θυμός.
4.       Ζητάμε από το παιδί να αφήσει λίγο αέρα να βγει και να ξανακρατήσει τις άκρες σφιχτά. Ρωτάμε: «είναι το μπαλόνι μικρότερο; Έσκασε το μπαλόνι; Σου φαίνεται καλύτερος αυτός ο τρόπος να βγει ο θυμός; Έπαθε κάτι το μπαλόνι όταν ο θυμός βγήκε έξω;».  Τονίζουμε το γεγονός ότι το μπαλόνι δεν έπαθε τίποτα αλλά και όσοι ήταν γύρω από το μπαλόνι δεν έπαθαν τίποτα. 
5.       Το παιδί επαναλαμβάνει το τέταρτο βήμα αρκετές φορές μέχρι να φύγει όλος ο αέρας από το μπαλόνι.
Εξηγούμε μια ακόμα φορά ότι το μπαλόνι αντιπροσωπεύει το θυμό.  Συζητώντας τι μας θυμώνει και βρίσκοντας τρόπους να εκφραστούμε σωστά, ο θυμός βγαίνει σιγά-σιγά και με ασφάλεια.  Του θυμίζουμε ότι αν αφήσουμε το θυμό να μαζευτεί μέσα μας, μαζεύεται τόσος πολύς που κάποια στιγμή θα εκραγεί όπως το μπαλόνι και μπορεί να κάνουμε κακό στον εαυτό μας ή σε άλλους.  Μετά μπορούμε να πούμε ιδέες για τη σωστή και ασφαλή έκφραση του θυμού.
Παραλλαγή: όταν τελειώσουμε, ζωγραφίζουμε ή ζητάμε από το παιδί να ζωγραφίσει ένα ουράνιο τόξο και σε κάθε άκρη γράψτε ένα γράμμα και ρωτήστε το παιδί να σας πει έναν τρόπο έκφρασης του θυμού που να αρχίζει με αυτό το γράμμα.

Πηγή

Μετατρέποντας τα εμπόδια σε δυνατότητες: Χαρισματικά Παιδιά στο Δημοτικό σχολείο (part 2)

Της Σάββα Μαριάννας - Κοινωνική Λειτουργός ΜΑ Κοινωνικής - Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου * Msc Κοινωνική Εργασία στην Εκπαίδευση, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (αναμένεται) 
Σχεδιασμός Παρέμβασης

Κάθε διδακτική μέθοδος δεν είναι το ίδιο κατάλληλη για όλους τους μαθητές. Οι χαρισματικοί και ταλαντούχοι μαθητές έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, οι οποίες απαιτούν διαφοροποιημένο πρόγραμμα σπουδών αλλά και προσαρμοσμένες διδακτικές στρατηγικές.
Σε κάθε τάξη υπάρχουν μαθητές με ποικίλες και διαφορετικές ικανότητες και έτσι οι εκπαιδευτικοί, διαφοροποιώντας τη διδασκαλία τους και προσαρμόζοντας την στις εκάστοτε ανάγκες των μαθητών τους, τους ωφελούν, καθώς δημιουργείται ένα ευχάριστο κλίμα στη τάξη (Tomlinson, 2001). Για παράδειγμα, υπάρχουν στοιχεία ότι μια πιο δομημένη μορφή διδασκαλίας μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική για τους νεότερους ή λιγότερο ευφυείς μαθητές ενώ μια ανοιχτή διδασκαλία φαίνεται να είναι πιο επωφελής για τους μεγαλύτερους ή πιο ευφυείς μαθητές (Heller, 2005)
Στη παρούσα εργασία θα εστιάσουμε σε μαθητές Δημοτικού Σχολείου οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως χαρισματικοί και ταλαντούχοι και θα γίνει μια προσπάθεια ανάλυσης στο τι θα μπορούσε να γίνει μέσα σε μια τάξη τόσο από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό σε συνεργασία με τον σχολικό κοινωνικό λειτουργό, αλλά και από τον ίδιο τον κοινωνικό λειτουργό.

 Εκπαιδευτική αντιμετώπιση
Σύμφωνα με τον LaFrance (1997), η χαρισματικότητα είναι μια πνευματική ιδιαιτερότητα η οποία απαιτεί μαθησιακές εμπειρίες που πρέπει να διαφέρουν σε βάθος αλλά και σε έκταση από το πρόγραμμα ενός κανονικού σχολείου, προκειμένου να καλύψουν το επίπεδο του υπάρχοντος δυναμικού. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να επανεξετάζουν τις πρακτικές διδασκαλίας που εφαρμόζουν, προκειμένου να μπορούν να κρίνουν τον βαθμό στον οποίο μπορούν να εμφυσήσουν στους μαθητές ένα δημιουργικό τρόπο σκέψης.
Σύμφωνα με τους Gruber & Mandl (2000) υπάρχουν δύο πτυχές της μάθησης που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στην εκπαίδευση των χαρισματικών μαθητών: οι ατομικές νοητικές δραστηριότητες και το κοινωνικό πλαίσιο της μάθησης. Η γνώση δεν πρέπει λαμβάνεται παθητικά, αλλά να οικοδομείται ενεργητικά από το υποκείμενο της μάθησης. Παράδειγμα αυτού του τύπου άντλησης γνώσης αποτελεί η διερευνητική μάθηση η οποία επιτρέπει στον μαθητή να εμπλακεί και ο ίδιος ενεργά στη διαδικασία πρόσληψης της γνώσης, μαθαίνοντας μέσω παραδειγμάτων, πειραματισμού και επίλυσης συγκρούσεων (Heller, 2005).
Οι δυο πιο συχνές μέθοδοι που προσφέρουν ειδική εκπαίδευση στους χαρισματικούς και ταλαντούχους μαθητές, είναι η επιτάχυνση και ο εμπλουτισμός (Freeman, 2004). Η επιτάχυνση επιτρέπει στον μαθητή να παρακολουθεί το κανονικό πρόγραμμα σπουδών με ρυθμό ταχύτερο από το τυπικό (Colangelo & Assouline, 2009). Υπάρχουν συνολικά 18 τρόποι εφαρμογής της επιτάχυνσης οι οποίοι μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε δυο ομάδες: η επιτάχυνση ως προς την τάξη και η επιτάχυνση ως προς τα μαθήματα (Kerr,2009). Τα θετικά στοιχεία της επιτάχυνσης αφορούν κυρίως την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα της γνώσης που λαμβάνουν οι μαθητές (Endepohls-Ulpe, 2009), ενώ από την άλλη πλευρά ο Μανωλάκος (2010) αναφέρει πως ένα από τα πιο αρνητικά σημεία είναι οι παρενέργειες στην κοινωνική και ψυχολογική ανάπτυξη και ισορροπία των χαρισματικών μαθητών.
Ο εμπλουτισμός μπορεί να αφορά την εισαγωγή νέων θεμάτων στο αναλυτικό πρόγραμμα της τάξης, την εμβάθυνση της ήδη υπάρχουσας ύλης ή ακόμα τη διεύρυνση αυτής. Η επέκταση του προγράμματος με επιπρόσθετες ερευνητικές διαδικασίες θεωρείται επίσης μια μορφή εμπλουτισμού (Lewis, 2002). Οι χαρισματικοί μαθητές καλύπτουν την ίδια ύλη που καλύπτουν και οι συμμαθητές τους, αναζητώντας όμως περισσότερες γνώσεις μέσω μιας συστηματικής μελέτης, με στόχο την μέγιστη αξιοποίηση των ικανοτήτων τους (Μανωλάκος, 2010).

Εκπαίδευση μέσα στη τάξη
Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι εκπαιδευτικές ανάγκες των χαρισματικών μαθητών μπορούν να εξυπηρετηθούν εξίσου καλά στα πλαίσια μιας κανονικής ανομοιογενής τάξης. Αυτή η τάση οφείλεται εν μέρει στο υψηλό κόστος που απαιτείται για το σχεδιασμό και την υλοποίηση ειδικών προγραμμάτων για χαρισματικούς μαθητές (Endepohls-Ulpe, 2009). Από την άλλη, αμφισβητείται η έννοια της ειδικής παιδαγωγικής για χαρισματικούς μαθητές (Coleman, 2003· Kaplan, 2003). Οι παιδαγωγικές πρακτικές όπως ο σωκρατικός διάλογος, η ερευνητική μέθοδος και η δημιουργική επίλυση προβλημάτων, μπορεί να είναι κατάλληλες για τους χαρισματικούς μαθητές δεν σημαίνει όμως ότι σχεδιάστηκαν ειδικά γι’ αυτούς (Kaplan, 2003). Στην πραγματικότητα, ο εκπαιδευτικός για να είναι αποτελεσματικός, θα πρέπει και οφείλει να προσαρμόζει το περιεχόμενο του μαθήματος και τις εκπαιδευτικές στρατηγικές στις ανάγκες των μαθητών του και να αποτελεί το «κλειδί» για την εκπαιδευτική ανάπτυξη όλων των μαθητών του συμπεριλαμβανομένου και των χαρισματικών.
Ο Mulhern (2003) αναφέρει πως, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει και οφείλει ουσιαστικά να συμβάλλει στην δημιουργία ενός μαθησιακού περιβάλλοντος το οποίο:
·         ενθαρρύνει την αρίστευση.
·          ενισχύει τη δημιουργικότητα.
·          απαιτεί κριτική σκέψη.
·         θέτει πραγματικά προβλήματα.
·          προωθεί την αυτοκατευθυνόμενη μάθηση.
·          επιτρέπει στον καθένα να έχει το δικό του ρυθμό.
·          συμβάλλει στην ανάπτυξη και διαμόρφωση μιας προσωπικής ταυτότητας.
·          ανταμείβει την ανάληψη ρίσκου
Σε μια τάξη που λειτουργεί με βάση την αρχή της διαφοροποίησης έτσι ώστε να επωφελούνται όχι μόνο οι χαρισματικοί και ταλαντούχοι αλλά όλοι οι μαθητές, θα πρέπει να ισχύουν τα εξής (Tomlinson, 1997):
·         Ο δάσκαλος δείχνει ευαισθησία στην ποικιλία των αναγκών των μαθητών του.
·         Η αξιολόγηση της προόδου των μαθητών είναι μια διαρκής διαδικασία και αποτελεί βάση για τροποποίηση της διδασκαλίας.
·         Προσφέρονται πολλαπλές επιλογές μάθησης.
·         Δίνονται ενδιαφέρουσες και σημαντικές εργασίες σε όλους τους μαθητές και ο καθένας επιτρέπεται να έχει τον δικό του ρυθμό.
·         Τηρείται ευελιξία ως προς τον σχηματισμό ομάδων (ομοιογενείς και ανομοιογενείς ομάδες, ομαδοποίηση με βάση το ενδιαφέρον, τυχαία ομαδοποίηση, ολομέλεια, ατομική/ανεξάρτητη εργασία).
·         Η αξιολόγηση έχει πολλές και ποικίλες μορφές, έτσι ώστε οι μαθητές να δείχνουν στο μέγιστο τη γνώση, την κατανόηση και τις ικανότητές τους.

 Καλλιέργεια δημιουργικότητας μέσα στη τάξη
Όπως προαναφέρθηκε σε προηγούμενο σημείο της παρούσας εργασίας (σελ. 6) το Μοντέλο του Μονάχου, αναφέρεται σε παραμέτρους όπως είναι η δημιουργικότητα των παιδιών, δηλαδή η αυθεντικότητα στην έκφραση, η παραγωγικότητα, η άνεση στην έκφραση κ.ά. και πως στα άτομα αυτά, θα πρέπει να προσφέρονται τέτοιες συνθήκες στο σχολείο, έτσι ώστε να μπορούν να αυξάνουν τις πιθανότητές τους για υψηλές επιδόσεις.
Η δημιουργικότητα λοιπόν θα πρέπει να είναι το κλειδί στις εκπαιδευτικές πρακτικές οι οποίες θα εφαρμόζονται μέσα στη τάξη, βασισμένες σε τρείς παραμέτρους: Την ενίσχυση της αποκλίνουσας σκέψης, τις γενικές γνώσεις και την τυπική σκέψη και την εξειδικευμένη γνώση.
Μια πολύ καλή πρακτική για την καλλιέργεια της δημιουργικότητας μέσα στη τάξη, θα μπορούσε να είναι το θεατρικό παιχνίδι ή/και η ενίσχυση της δημιουργικής σκέψης μέσω ερωτήσεων ανοικτού τύπου οι οποίες είναι πιο αποτελεσματικές αφού σπάνια έχουν μόνο μια απάντηση και ενεργοποιούν περαιτέρω έρευνα. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα παραδείγματα τέτοιων ερωτήσεων:
Τι θα έκανες;
Γιατί θεωρείς ότι αυτή ήταν η καλύτερη επιλογή;
Τι θα μπορούσε να συμβεί μετά;
Πώς αυτό είναι διαφορετικό από…;
Με ποιους άλλους τρόπους θα μπορούσε να γίνει αυτό;
Μπορείς να μου δώσεις ένα παράδειγμα;
Η χρήση διαφορετικών ερωτήσεων μπορεί να βοηθήσει στην ενθάρρυνση πιο σύνθετων ικανοτήτων σκέψης.

Στα πλαίσια της τάξης και του εκπαιδευτικού προγράμματος, με βάση τα παραπάνω, ο σχολικός κοινωνικός λειτουργός, ετοιμάζει μια ιστορία, την οποία τα παιδιά ήδη γνωρίζουν – όπως π.χ Τα τρία γουρουνάκια, και μετά το τέλος της ανάγνωσης της, ρωτάει τα παιδιά τις ακόλουθες ερωτήσεις βασιζόμενες στην ταξινόμηση του Bloom , η οποία βοηθά τη κριτική σκέψη και συντελεί έτσι ώστε ο συλλογισμός να προχωρά από τα πιο βασικά στα πιο σύνθετα.
·         Τι θα έκανες εσύ; (Εφαρμογή)
·         Μπορείς να σκεφτείς ένα διαφορετικό τέλος; (Δημιουργία)
·         Τι έγινε στην ιστορία; (Γνώση)
·         Δώστε ένα παράδειγμα πονηριάς του τρίτου γουρουνιού (Ανάλυση)
·         Πώς κατάφερε ο λύκος να γκρεμίσει τα δύο σπίτια; (Γνώση)
·         Γιατί τα τρία γουρουνάκια έπρεπε να φύγουν από το σπίτι των γονιών τους; (Δημιουργία)
·         Πώς θα μπορούσες να δικαιολογήσεις τον λύκο; (Κατανόηση)
·         Ποιο τμήμα της ιστορίας σου άρεσε περισσότερο; (Αξιολόγηση)

Τα επίπεδα σκέψης ακολουθούνται με τη σειρά τους, αφού δεν υπάρχει νόημα να προχωρήσουμε στην ανάλυση μιας έννοιας αν δεν υπάρχει πρώτα η βασική γνώση της.
                                             
Ο σχολικός κοινωνικός λειτουργός, θα μπορούσε επίσης με βάση τη θεωρεία των δυνατών σημείων να «δουλέψει» στην τάξη την προαγωγή της αποδοχής της διαφορετικότητας, με στόχο οι μαθητές να αναγνωρίσουν πως το διαφορετικό ορίζεται με βάση τα δικά μας χαρακτηριστικά και να κατανοήσουν την ανάγκη όλων μας να έχουμε μια ταυτότητα ατομική και κοινωνική η οποία ωστόσο διαφέρει από των άλλων. Στόχος είναι να ψάξουν να βρουν τα θετικά στοιχεία του άλλου και πως όλοι είμαστε αγαπημένοι και ας διαφέρουμε. Πιο κάτω παρατίθενται ενδεικτικές δραστηριότητες οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν:
ü  Οι μαθητές συζητούν σε ζευγάρια. Κάθε μέλος του ζευγαριού εντοπίζει για τον εαυτό του/της στοιχεία του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς του και τις εκφράζει. Γράφουν και τα δύο παιδιά τα κοινά και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά. Συζητούν στη τάξη ποια χαρακτηριστικά παρατήρησαν ως κοινά και ποια ως διαφορετικά, πως ο καθένας μας είναι διαφορετικός και μοναδικός συγκριτικά με τους υπόλοιπους.
ü  Συζητώντας σε ζευγάρια ή ομαδικά, συμφωνούν να περιγράψουν ένα παιδί που γνώρισαν/ γνωρίζουν τώρα με εξαιρετικές ικανότητες στο σχολείο ή σε κάποιο τομέα (αθλητικό, καλλιτεχνικό κ.λπ). Παρουσιάζουν στη τάξη τις γραπτές περιγραφές τους. Συζητούν ότι, αν και με άλλους έχουμε διαφορετικές παρά όμοιες δυνατότητες και ικανότητες (π.χ. άλλος ζωγραφίζει ωραία, άλλος είναι «μουσικό αυτί» κ.λπ.), ωστόσο όλοι μαζί μπορούμε να συνυπάρχουμε με ένα κοινό σκοπό ο οποίος προάγει την ομάδα στην οποία ανήκουμε.

Στα πλαίσια της τάξης, ο επαγγελματίας, θα μπορούσε επίσης να πραγματοποιήσει δραστηριότητες για την προαγωγή της αυτοαντίληψης με στόχο την προσωπική ταυτότητα, την κοινωνική ταυτότητα και την αυτοεκτίμηση.
Κάποιες ενδεικτικές δραστηριότητες θα μπορούσαν  να είναι οι πιο κάτω:

ü  «Καθρέφτη – καθρεφτάκι μου» : Οι μαθητές ζωγραφίζουν σε χαρτί ή κατασκευάζουν  με χαρτόνι έναν καθρέφτη «μαγικό» ο οποίος δείχνει το μέλλον. Εκεί οι μαθητές γράφουν (ή ζωγραφίζουν)  τον εαυτό τους όπως τον φαντάζονται στο μέλλον, τι θα ήθελαν να πετύχουν, να αλλάξουν ή να βελτιώσουν, σε ποιόν θα ήθελαν να μοιάζουν ως προς το χαρακτήρα, τη συμπεριφορά κ.λπ.
ü  «Αν ήμουν…» : Δίνουμε στα παιδιά να συμπληρώσουν ένα φύλλο εργασίας με ημιτελής προτάσεις όπως :
·         Αν ήμουν ζώο θα ήμουν…
·         Αν ήμουν δέντρο θα ήμουν…
·         Αν ήμουν τραγούδι θα ήμουν…
·         Αν ήμουν συναίσθημα θα ήμουν…

Στη συνέχεια και αφού τα παιδιά συμπληρώσουν τις προτάσεις, συγκεντρώνουμε τα χαρτιά και διαβάζουμε μια – δύο προτάσεις από το κάθε ένα. Για κάθε πρόταση που διαβάζουμε οι μαθητές προσπαθούν να υποθέσουν ποιος μαθητής περιγράφεται κάθε φορά. Στη συνέχεια συζητούμε με τα παιδιά θέματα όπως :
-          Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μιλήσουμε για τον εαυτό μας;
-          Πόσο γνωρίζουμε τον εαυτό μας;
-          Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα θετικά και τα αρνητικά μας;
-          Πόσο ταιριάζει η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας με αυτοί που έχουν οι άλλοι για εμάς;

-          Πώς νοιώθουμε και τι σκεφτόμαστε όταν οι άλλοι έχουν πολύ διαφορετική εικόνα για εμάς από εμάς;